Dar Al-Hikma Islam and the Contemporary World 3041-945X 4 1 2026 09 01 From Julius Wellhausen to Wilferd Madelung: The Transformation of Western Models for Explaining the Origins of Shiʿism از یولیوس ولهاوزن تا ویلفرد مادلونگ: تحول الگوهای غربی تبیین پیدایش تشیع 252230 10.22034/icwj.2026.599170.1076 EN Hadi Valipour Faculty member of Dar Al-Hikmah University, Ancient Iranian Religions 0000-0003-1844-2539 Journal Article 2026 02 22 This article examines the transformation of Western academic explanations of the origins of Shiʿism from Julius Wellhausen to Wilferd Madelung. It asks how the definition of “origins,” the unit of analysis, the hierarchy of sources, and the relationship between politics and religion changed across this historiographical trajectory. Employing analytical historiography and comparative source criticism, the study evaluates the works of Wellhausen, Ignaz Goldziher, Marshall Hodgson, W. Montgomery Watt, S. Husain M. Jafri, Heinz Halm, and Madelung according to five variables: the proposed starting point of Shiʿism, event-based versus processual temporality, the relationship between politics and religion, endogenous versus exogenous causation, and the use of sources. The findings show that Wellhausen, although locating Shiʿism within Arab society, principally interpreted it as an opposition party whose political defeats led to its religious development. Hodgson shifted the question from when Shiʿism originated to how it became sectarian; Watt added tribal, urban, and mawālī dimensions; and Jafri challenged the separation of a political phase from a religious one. By restoring the Qurʾan, the status of the Prophet’s family, kinship, material rights, and the plurality of Hāshimite claims to the center of analysis, Madelung criticized the conventional assumption that Abū Bakr’s succession was unproblematic. The article argues that this historiographical change was not a linear replacement of theories, but a relocation of explanatory emphasis from a “political party” to a multilayered process in which claims to authority, collective memory, religious leadership, and communal identity emerged at different times. این مقاله تحول الگوهای تبیین پیدایش تشیع در پژوهش دانشگاهی غرب را از یولیوس ولهاوزن تا ویلفرد مادلونگ بررسی می‌کند. مسئلۀ اصلی آن است که در این فاصله، چه چیزی در تعریف «پیدایش»، تعیین واحد تحلیل، سلسله‌مراتب منابع و نسبت امر سیاسی با امر دینی تغییر کرده است. پژوهش با روش تاریخ‌نگاریِ تحلیلی و نقد تطبیقی منابع، آثار ولهاوزن، گلدزیهر، هاجسن، وات، جعفری، هالم و مادلونگ را بر پایۀ پنج متغیر می‌سنجد: زمان آغاز تشیع، الگوی زمانیِ رخداد یا فرایند، نسبت سیاست و دین، علل درون‌زاد یا برون‌زاد و شیوۀ استفاده از منابع. یافته‌ها نشان می‌دهد الگوی ولهاوزن، با وجود ریشه‌دانستن تشیع در جامعۀ عربی، آن را عمدتاً حزب مخالفی می‌دید که شکست‌های سیاسی به مذهبی‌شدنش انجامید. هاجسن پرسش را از «چه زمانی تشیع پدید آمد؟» به «چگونه فرقه‌ای شد؟» انتقال داد؛ وات عوامل قبیله‌ای، شهری و موالی را افزود؛ و جعفری جداییِ مرحلۀ سیاسی از مرحلۀ دینی را به چالش کشید. مادلونگ با بازگرداندن قرآن، منزلت اهل‌بیت، خویشاوندی، حقوق مادی خاندان و تکثر دعاوی هاشمی به مرکز تحلیل، روایت رایجِ بی‌مسئله‌بودن جانشینی ابوبکر را نقادی کرد. نتیجه آن است که تحول مزبور نه جانشینی خطی نظریه‌ها، بلکه انتقال مرکز ثقل از «حزب سیاسی» به «فرایند چندلایۀ تکوین مرجعیت و هویت» بوده است؛ هرچند الگوی مادلونگ نیز برای توضیح مناسک، شبکه‌های اجتماعی و تثبیت مرزهای فرقه‌ای به تکمیل نیاز دارد. https://icwj.edihe.ac.ir/article_252230_e8c2c49a5ab0ede78b1d5c2b234c58e8.pdf