Dar Al-Hikma Islam and the Contemporary World 3041-945X 4 1 2026 08 23 Analytical study of Islamic family law with emphasis on the teachings of the Quran and Imami jurisprudence بررسی تحلیلی حقوق خانواده اسلامی با تأکید بر آموزه‌های قرآن و فقه امامیه 252256 10.22034/icwj.2026.599574.1083 EN Yoosef Torfi Saeedavi Department of Law, Faculty of Law and Social Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran 0000-0001-7320-3261 Journal Article 2025 10 28 Abstract<br><br>Family law is considered one of the most fundamental areas of law in the Islamic legal system, because in Islamic thought, the family is the center of human personality formation, the transmission of moral and religious values, and the basis for achieving peace and psychological security. However, rapid social, cultural, economic, and technological developments in the contemporary world have posed new challenges to the institution of the family and the traditional rules governing it. The present study aims to analytically examine the capacities of Islamic family law, relying on the teachings of the Holy Quran and Imami jurisprudence, in facing these challenges, and also to provide solutions for its dynamism and efficiency. The research method is descriptive-analytical and based on library and documentary sources. The findings of the study show that Islamic family law, especially within the framework of Imami jurisprudence, has a significant capacity to respond to emerging issues due to its use of reliable sources of inference such as the book, tradition, reason, and consensus, as well as dynamic tools such as ijtihad, expediency, custom, hardship, harm, and the role of time and place. However, in the field of legislation and implementation, some issues such as the age of marriage, custody, divorce, dowry, alimony, temporary marriage, and the redefinition of the roles of spouses are still a place of challenge and conflict between traditional perceptions, new social realities, and contemporary justice-oriented requirements. The conclusion of the study is that change in Islamic family law is inevitable, but this change must be carried out within the framework of the fundamental principles of Sharia, with a purposeful approach, and relying on the dynamic ijtihad of the Imami jurisprudence, so that while protecting the family entity, the dignity and rights of all its members are also guaranteed. چکیده<br><br>حقوق خانواده در نظام حقوقی اسلام از بنیادی‌ترین حوزه‌های حقوقی به شمار می‌آید؛ زیرا خانواده در اندیشه اسلامی، کانون شکل‌گیری شخصیت انسان، انتقال ارزش‌های اخلاقی و دینی و بستر تحقق آرامش و امنیت روانی است. با این حال، تحولات سریع اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و فناورانه در جهان معاصر، چالش‌های نوینی را پیش روی نهاد خانواده و قواعد سنتی حاکم بر آن قرار داده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تحلیلی ظرفیت‌های حقوق خانواده اسلامی با تکیه بر آموزه‌های قرآن کریم و فقه امامیه در مواجهه با این چالش‌ها و نیز ارائه راهکارهایی برای پویایی و کارآمدی آن انجام شده است. روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای و اسنادی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که حقوق خانواده اسلامی، به‌ویژه در چارچوب فقه امامیه، به دلیل بهره‌مندی از منابع معتبر استنباط همچون کتاب، سنت، عقل و اجماع و نیز برخورداری از ابزارهای پویایی مانند اجتهاد، مصلحت، عرف، عسر و حرج، لاضرر و نقش زمان و مکان، از ظرفیت قابل توجهی برای پاسخ‌گویی به مسائل نوپدید برخوردار است. با این حال، در عرصه تقنین و اجرا، برخی مسائل همچون سن ازدواج، حضانت، طلاق، مهریه، نفقه، ازدواج موقت و بازتعریف نقش‌های زوجین، همچنان محل چالش و تعارض میان برداشت‌های سنتی، واقعیت‌های اجتماعی جدید و الزامات عدالت‌محور معاصر است. نتیجه پژوهش آن است که تحول در حقوق خانواده اسلامی امری اجتناب‌ناپذیر است، اما این تحول باید در چارچوب اصول بنیادین شریعت، با رویکردی مقاصدی و با اتکاء به اجتهاد پویای امامیه صورت گیرد تا ضمن صیانت از کیان خانواده، کرامت و حقوق تمامی اعضای آن نیز تضمین شود. https://icwj.edihe.ac.ir/article_252256_79087984f382075267a817fe062e1d1f.pdf