Dar Al-Hikma Islam and the Contemporary World 3041-945X 3 3 2026 02 20 Re-reading the theory of ghurur (deceit) in Imami jurisprudence and the four schools, relying on the effect of the knowledge and ignorance of the deceived on ḍamān al-yad (possessory liability); a critique of Iranian judicial practice. بازخوانی نظریه غرور در فقه امامیه و مذاهب اربعه با تکیه بر تأثیر علم و جهل مغرور بر ضمان ید؛ نقدی بر رویه قضایی ایران 248189 10.22034/icwj.2026.583598.1048 EN محمد امین جامعی گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران. سیدحسن حسینی گروه حقوق، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران. 0000-0002-8889-8104 هرمز اسدی کوه باد گروه حقوق، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران. Journal Article 2026 05 27 چکیده<br>غرور در فقه اسلامی، ناظر به مسئولیت شخصی است که با ایجاد اعتماد متعارف، دیگری را به اقدام زیانبار سوق می‌دهد. مسئله اساسی، تأثیر علم و جهل مغرور بر استقرار ضمان ید و قلمرو مسئولیت غارّ است. خلأ نظری موجود، فقدان تبیین منسجم از نسبت میان قاعده غرور، قاعده اتلاف و احکام ضمان ید با لحاظ وضعیت ادراکی مغرور و تحلیل تطبیقی آن با دیدگاه مذاهب اربعه است. افزون بر این، رویه قضایی ایران، بدون تفکیک دقیق میان علم تفصیلی، علم اجمالی و جهل تقصیری، گاه حکم به انتقال یا سقوط ضمان صادر کرده و میان «ضمان ابتدایی ید» و «مسئولیت نهایی» خلط می‌نماید. هدف پژوهش، بازخوانی مبانی فقهی نظریه غرور در فقه امامیه و مذاهب اربعه و تعیین ضابطه اثرگذاری علم و جهل مغرور در توزیع مسئولیت با نقد رویه قضایی ایران است. روش تحقیق توصیفی‑تحلیلی با رویکرد استنباطی و تطبیقی است. یافته‌ها نشان می‌دهد در فقه امامیه، جهل غیرمقصرانه مغرور، ضمان نهایی را بر عهده غارّ مستقر می‌سازد، هرچند ضمان ابتدایی بر ید ثابت است؛ لیکن در فرض علم یا جهل ناشی از تقصیر، رجوع به غارّ منتفی یا محدود می‌شود. در مذاهب اربعه، به‌ویژه حنفی و مالکی، عنصر تغریر نوعی و معیار عرفی فریب نقش پررنگ‌تری داشته و در مواردی، حتی با علم مغرور، ضمان ثابت می‌ماند. رویه قضایی ایران بدون احراز رابطه سببیت اقوی، به مسئولیت تضامنی یا سقوط رجوع حکم داده است. نتیجه آنکه تفکیک مرحله ثبوت ضمان ید از مرحله توزیع نهایی مسئولیت و لحاظ دقیق درجه آگاهی مغرور، شرط انسجام فقهی و انطباق با مبانی قانونی است. Ghurur (deception) in Islamic jurisprudence addresses the liability of a person who, by creating customary trust, leads another to a harmful act. The main issue is the impact of the deceived person's knowledge and ignorance on the establishment of liability of possession (Daman Yad) and the scope of the deceiver's responsibility. This study re-examines the jurisprudential foundations of Ghurur in Imami jurisprudence and the four Sunni schools, determining the effect of the deceived person's knowledge and ignorance on the distribution of liability, while critiquing Iranian judicial practice. A descriptive-analytical method with an inferential and comparative approach was employed. In Imami jurisprudence, the deceived person's non-negligent ignorance establishes ultimate liability on the deceiver, although initial liability of possession remains with the deceived person. In cases of knowledge or negligent ignorance, recourse to the deceiver is barred or limited. In Hanafi and Maliki schools, "generic deception" (taghrir naw'i) and customary criteria play a more prominent role, sometimes maintaining liability even with the deceived person's knowledge. Iranian judicial practice, by failing to distinguish between initial possession liability and ultimate responsibility, has issued inconsistent rulings. Distinguishing between the two stages and precisely considering the deceived person's degree of awareness is necessary for jurisprudential coherence and alignment with legal principles.

Dar Al-Hikma Islam and the Contemporary World 3041-945X 3 3 2026 02 20 Semiotic Analysis of Political Sermons in Nahjul-Balagha Based on Michael Rifater’s Theory تحلیل نشانه‌شناختی خطبه های سیاسی نهج البلاغه بر اساس نظریه مایکل ریفاتر 251572 10.22034/icwj.2026.598543.1073 EN Rasoul Balavi Professor of Arabic Language and Literature, shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran 0000-0002-7144-1407 Ali Hazabizadeh PhD Student of Arabic Language and Literature, shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran 0009-0007-6738-3404 Journal Article 2026 08 22 Semiotics, as a new approach in the humanities, focuses on identifying hidden signs and connotations in the text, allowing access to deeper layers of meaning. Among the scholars in this field, Michael Riffaterre, by presenting a dual reading model (heuristic and semiotic) and the four elements of accumulation, descriptive systems, hypograms, and matrices, has provided a systematic tool for discovering hidden semantic networks in texts. By going beyond superficial and referential meaning, this model penetrates the depth of the text and reveals secondary connotations and the central core of meaning. The present study, using a descriptive-analytical method, has analyzed six of the key political sermons of Nahj al-Balagha (7, 13, 34, 35, 36, and 39) based on this model. The results show that the heuristic reading presents a superficial picture of the linguistic signs in the sermons, while the semiotic reading seeks their fundamental roots in the two key concepts of "egoism" and "collective ignorance." نشانه‌شناسی به‌عنوان رهیافتی نوین در عرصۀ علوم انسانی، با تمرکز بر شناسایی نشانه‌ها و دلالت‌های پنهان در متن، امکان دست‌یابی به لایه‌های عمیق‌تر معنا را فراهم می‌آورد. در میان صاحب‌نظران این حوزه، مایکل ریفاتر با ارائه‌ی الگوی دوخوانشی (اکتشافی و نشانه‌شناختی) و عناصر چهارگانۀ انباشت، منظومه‌های توصیفی، هیپوگرام و ماتریس، ابزاری نظام‌مند برای کشف شبکه‌های معنایی پنهان در متون ارائه داده است. این الگو با عبور از معنای سطحی و ارجاعی، به ژرفای متن راه می‌یابد و دلالت‌های ثانوی و هستۀ مرکزی معنا را آشکار می‌سازد. پژوهش حاضر با روش توصیفی‑تحلیلی، شش خطبۀ سیاسی شاخص نهج‌البلاغه (۷، ۱۳، ۳۴، ۳۵، ۳۶ و ۳۹) را بر اساس این الگو تحلیل کرده است. نتایج نشان می‌دهد که خوانش اکتشافی، تصویری سطحی از نشانه‌های زبانی موجود در خطبه‌ها ارائه می‌دهد، در حالی‌که خوانش نشانه‌شناختی، به ریشه‌های بنیادین این نشانه‌ها دست می‌یابد و نظام دلالت‌های پنهان را در دو مفهوم کلیدی «هوای نفس» و «جهل جمعی» جستجو می‌کند.

Dar Al-Hikma Islam and the Contemporary World 3041-945X 3 3 2026 02 20 Representing Shiʿism in the Leiden Encyclopaedia of Islam: A Critical Analysis of “Shīʿa,” “Imāma,” and “Ithnā ʿAshariyya” بازنمایی تشیع در دائرةالمعارف اسلام لیدن: تحلیل انتقادی مدخل‌های «شیعه»، «امامت» و «اثناعشری» 251783 10.22034/icwj.2026.599136.1075 EN Hadi Valipour Faculty member of Dar Al-Hikmah University, Ancient Iranian Religions 0000-0003-1844-2539 Journal Article 2026 08 25 This article examines the representation of Shiʿism in three interrelated entries—“Shīʿa,” “Imāma,” and “Ithnā ʿAshariyya”—in the second edition of the Leiden Encyclopaedia of Islam. Wilferd Madelung authored the first two entries, while Seyyed Hossein Nasr wrote the third. The central question is whether their thematic proximity and cross-references produce a coherent account of Shiʿism or whether each entry follows a distinct epistemic logic. Using comparative textual analysis and source criticism, the study evaluates the entries according to seven criteria: definition, periodisation, evaluative language, the relationship between political and religious authority, citation practices, treatment of intra-Shiʿi diversity, and historical and legal accuracy. The findings identify three different explanatory regimes: “Shīʿa” offers a genealogical-political history of Shiʿi formation; “Imāma” organises Muslim theories of leadership within a historical-comparative framework; and “Ithnā ʿAshariyya” presents a largely Traditionalist, philosophical, and esoteric self-representation of Twelver Shiʿism. These approaches are partly complementary but diverge over the origins of esoteric Imamology, the relative weight of law and hadith, and the relationship between history and theology. The article also corrects specific errors concerning qiyās, Naṣīr al-Dīn al-Ṭūsī’s death date, and the alleged beginning of systematic Shiʿi theology with the Tajrīd al-iʿtiqād. It concludes that encyclopaedic authority should not obscure authorial situatedness, diachronic discontinuity, or methodological plurality. این مقاله بازنمایی تشیع در سه مدخلِ به‌هم‌پیوستۀ «شیعه»، «امامت» و «اثناعشری» در ویرایش دوم دائرةالمعارف اسلام لیدن را تحلیل می‌کند. دو مدخل نخست را ویلفرد مادلونگ و مدخل سوم را سیدحسین نصر نوشته‌اند. مسئلۀ اصلی آن است که آیا ارجاع‌های متقابل و مجاورت موضوعی این سه متن، تصویری منسجم از تشیع پدید آورده است یا هر مدخل از منطق معرفتی متفاوتی پیروی می‌کند. پژوهش با روش تحلیل تطبیقی متن و نقد منبع، مدخل‌ها را بر پایۀ هفت معیارِ تعریف موضوع، دوره‌بندی، زبان ارزش‌گذار، رابطۀ امر سیاسی و امر دینی، نظام استناد، حضور یا غیاب تنوع درون‌شیعی و دقت گزاره‌های تاریخی و فقهی بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد مدخل «شیعه» روایتی خاندانی‌ـ‌سیاسی از تکوین تشیع عرضه می‌کند و مدخل «امامت» از الگویی تاریخی‌ـ‌مقایسه‌ای برای دسته‌بندی نظریه‌های رهبری مسلمانان بهره می‌برد؛ در مقابل، مدخل «اثناعشری» عمدتاً خودبازنماییِ سنت‌گرایانه و حکمی‌ـ‌عرفانی از امامیه است. این سه الگو در برخی مواضع مکمل، اما دربارۀ زمان پیدایش امام‌شناسی باطنی، وزن فقه و حدیث و نسبت تاریخ با الهیات ناسازگارند. همچنین، انتساب قیاس به منابع فقه امامی، تاریخ نادرست وفات خواجه نصیرالدین طوسی و تلقی تجرید الاعتقاد به‌مثابۀ آغاز کلام نظام‌مند شیعی، محدودیت‌های مهم مدخل «اثناعشری» را آشکار می‌کند. نتیجۀ مقاله آن است که اقتدار مرجع‌نامه‌ای دائرةالمعارف نباید چندصدایی، ناهم‌زمانی و موقعیت‌مندی مؤلفان آن را پنهان سازد.