نظریۀ کنش ارتباطی یورگن هابرماس بر نقش ارتباط زبانی در ایجاد تفاهم، شکل‌گیری روابط میان گوینده و مخاطب و دستیابی به توافق عقلانی تأکید دارد و از این منظر، زبان را فراتر از ابزار انتقال پیام، سازوکاری برای شکل‌دهی به کنش اجتماعی می‌داند. خطبه‌های امام حسین(ع) نیز از ظرفیت ارتباطی و اجتماعی ویژه‌ای برخوردارند؛ زیرا در آن‌ها گفتار ضمن انتقال معنا و بیان موضع، مخاطب را به آگاهی، ارزیابی موقعیت و اتخاذ موضع در برابر مسائل اجتماعی و اخلاقی فرامی‌خواند و از این جهت با مؤلفه‌های ارتباطی نظریۀ هابرماس پیوند می‌یابد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل الگوهای کنش ارتباطی در خطبه‌های امام حسین(ع) بر اساس نظریۀ یورگن هابرماس و با بهره‌گیری از روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. نتایج نشان می‌دهد که کنش‌های ارتباطی در این خطبه‌ها در سه سطح گفتاری، نمایشی و هنجاری با یکدیگر پیوند دارند و از بیان موضع و آشکارسازی وضعیت ذهنی گوینده تا ارجاع به ارزش‌ها و معیارهای جمعی امتداد می‌یابند. همچنین، رابطۀ گوینده و مخاطب بر فرایندی تدریجی استوار است که مخاطب را از مواجهه با مسئله و آگاهی از موقعیت به ارزیابی، انتخاب و پذیرش مسئولیت اجتماعی سوق می‌دهد. در این چارچوب، ارزش‌های دینی در ساختار خطابه‌ها از سطح باور به عرصۀ رفتار و مسئولیت اجتماعی انتقال می‌یابند و زبان خطابه با ایفای نقشی هنجارساز، میان باور دینی، موضع‌گیری فردی و کنش اجتماعی پیوند برقرار می‌کند.