حقِ بر آزادی تشکیلات به مثابه ابزار مشارکت شهروندان در اداره امور عمومی جامعه و اعمال حق بر تعیین سرنوشت، از مبانی استواری در آموزه های اسلامی و مباحث حقوق بشری برخوردار است. دین اسلام، انسان را صاحب کرامت و حاکم بر سرنوشت خویش معرفی نموده است و همگان را در برخورداری از حقوق الهی و اعمال آن یکسان می پندارد. در معارف اسلامی، برای رسیدن به سعادت، علاوه بر هدایت تکوینی و تشریعی، اصول مشاورت و امر به معروف و نهی از منکر نیز در اختیار انسان قرار داده شده تا عقل و خرد جمعی نیز بر منابع شناخت، افزوده گردد. این دو اصل، که خود از حقوق الهی هستند شالوده مشارکت موثر افراد در اداره امور عمومی جامعه اسلامی بوده و جنبه تکلیفی و عبادی نیز دارند. برخی مبانی آزادی تشکیلات در آموزه های حقوق بشر عبارتست از برخورداری افراد از برابری، حق تعیین سرنوشت، آزادی بیان، کثرت گرایی و جلوگیری از استبداد که ضمانت اجرای آن با امکان سنجی چرخش قدرت در دست افراد جامعه تحقق می یابد. بنابراین در آموزه های قرآنی و حقوق بشری، حرکت به سمت باورمندی مشارکت مردم در حوزه عمومی با تفاوت در مبانی (و گاهی ماهیت) و همپوشانی هایی در شکل و هدف با یکدیگر دارند؛ چرا که هر دو نظام، هدف آزادی تشکیلات را تامین بهینه شئونی از سعادت زندگی اجتماعی بشر می دانند.