اسلام و دنیای معاصر

اسلام و دنیای معاصر

حقوق بشر و اسلام معاصر: تحلیلی بر نظریه جان رالز

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
پژوهشگر وابسته، موسسه علوم انسانی، دانشگاه سیمون فریزر، ونکوور، کانادا
چکیده
جامعه جهانی مرکّب از سنت های فلسفی، اخلاقی و دینی متفاوت و قیاس ناپذیر اما معقول است. با عطف نظر به این «واقعیت تکثر معقول»، آیا توجیه نظری حقوق بشر می تواند صرفاً مبتنی بر سنت دینی یا سکولار خاصی باشد؟ چه تصوری (conception) از حقوق بشر می تواند از سوی سنت های اخلاقی و دینی متفاوت مورد تصدیق قرار گیرد؟ و آیا حقوق بشر مستلزم دموکراسی است؟ مقاله حاضر، با بهره جستن از تفسیر جان رالز از مفهوم حقوق بشر به بررسی پرسش های مذکور می پردازد. در کتاب  قانون ملل، رالز کوشیده است تا مبانی لیبرالیسم سیاسی اش را بر نظام هنجاری جهان اطلاق کند که مبتنی بر اصولی چند، از جمله تفسیر خاصی از حقوق بشر است. بر وفق نظریه رالز، تصور عدالت (به معنای لیبرال دموکراتیک آن) عام تر از تصور حقوق ‌بشر است. به بیان دیگر، معیار مشروعیت نظام سیاسی محدودتر از معیار عدالت است. بر این اساس، تحقق عدالت دموکراتیک وابسته به دموکراسی است اما تأمین حقوق بشر اختصاص به لیبرال دموکراسی ندارد، بلکه هر نوع نظام سیاسی مشروع و موجه (decent) باید متضمّن آن باشد. در نظریه های رایج در فضای آکادمیک و روشنفکری در باب حقوق ‌بشر، غالباً تمایز مذکور نادیده گرفته می شود. رالز با ارائه و تبیین برداشتی خودبنیاد از حقوق بشر استدلال می کند که در جهان جدید که آمیخته از سنت های اخلاقی – دینی معقول و متفاوت است، چنین برداشتی می تواند از سوی پیروان آنها تصدیق و تأیید شود و از اینرو، اجماع همپوشان جهانی در باب حقوق بشر شکل بگیرد. اما چه قرائتی از آموزه های بنیادین اسلام می تواند جزیی از یک اجماع همپوشان در باب حقوق بشر باشد؟ این مقاله به تبیین سه ایده اساسی می‌پردازد که برای هر قرائت معقولی از اسلام که به دنبال دستیابی به چنین موازنه ای است ضروری می باشد: تمایز بین شریعت الهی و تفسیر بشری از آن، پذیرش تکثر دینی به‌ منزله اراده الهی و اهمیت محوری عدالت در گفتمان قرآنی.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Abou El Fadl, Khaled (ed.). 2004. Islam and the Challenge of Democracy. Princeton University Press.
Abu Zayd, Nasr Hamid. N.d. “The Quranic Concept of Justice.” Available online at: https://them.polylog.org/3/fan-en.htm
An-Na’im, Abdullahi Ahmed. 1992. Human Rights in Cross-Cultural Perspectives: A Quest for Consensus. Philadelphia, PA: University of Pennsylvania Press.
Beitz, Charles. 1999. Political Theory and International Relations. Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1999.
Beitz, Charles. 2004. “Human Rights and the Law of Peoples.” In The Ethics of Assistance: Morality and the Distance Needy, edited by D. K. Chatterjee. Cambridge: Cambridge University Press.
Caney, Simon. 2001. “International Distributive Justice.” Political Studies 49(5).
Cohen, Joshua. 2006. “Is There a Human Right to Democracy?.” In The Egalitarian Conscience: Essays in Honor of G.A. Cohen, edited by C. Sypnowich. Oxford, UK: Oxford University Press.
Dworkin, Ronald. 1984. “Rights as Trumps.” In Theories of Rights, edited by Jeremy Waldron. New York: Oxford University Press.
Fazlur Rahman. 1994. Major Themes in Quran, Second Edition. Minneapolis: Bibliotheca Islamica.
Freeman, Samuel. 2003. “Introduction.” In The Cambridge Companion to Rawls. Cambridge: Cambridge University Press.
Hallaq, Wael. 2012. “Qur’ānic Constitutionalism and Moral Governmentality: Further Notes on the Founding Principles of Islamic Society and Polity.” Comparative Islamic Studies 8(1-2): 1-51.
Harvey, Ramon. 2017. Quran and the Just Society. Edinburgh University Press.
Ignatieff, Michael. 2003. Human Rights as Politics and Idolatry. Princeton, NJ: Princeton University Press.
Maritain, Jacques. 1948. “Introduction.” In Human Rights: Comments and Interpretations. A symposium edited by UNESCO. Paris: UNESCO.
Mawdudi, Abū al-Aʿlā. 1984. The Islamic Movement: Dynamics of Values, Power and Change, edited by Khurram Murad. Leicester: The Islamic Foundation.
Mutahhari, Murtaza. 1982. Barrasi-e ijmali-e mabani-e iqtisad-e Islami. Tehran: Intisharat-e Sadra. (In Persian)
Neuwirth, Angelika. 2014. Scripture, Poetry, and the Making of a Community. Oxford University Press.
Quinn, Philip. 2006. “Religious Citizens and Public Reason.” In Essays in Philosophy of Religion, edited by Christian Miller. Oxford University Press.
Quṭb, Sayyid. 1970. Social Justice in Islam. Translated by John B. Hardie. New York: Octagon Books.
Quṭb, Sayyid. 2000. Milestones on the Road. Translated by Badrul Hasan, in Contemporary Debates in Islam, edited by Mansoor Moaddel and Kamran Talattof. New York: St. Martin’s Press.
Rawls, John. 1993. Political Liberalism. Columbia University.
Rawls, John. 1999a. The Law of Peoples. Harvard University Press.
Rawls, John. 1999b. Collected Papers. Edited by Samuel Freeman. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Rawls, John. 2001. Justice as Fairness: A Restatement. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Saeed, Abdullah. 2004. “Fazlur Rahman: a framework for interpreting the ethico-legal content of the Quran.” In Modern Muslim Intellectuals and the Quran, edited by Suha Taji-Farouki. Oxford University Press.
Simmons, John. 2001. Justification and legitimacy: Essays on Rights and Obligations. Cambridge: Cambridge University Press.
Waldron, Jeremy. 2004. “Democracy and Conflict.” In Islam and the Challenge of Democracy, edited by Khaled Abou El Fadl. Princeton University Press.
Wenar, Leif. 2006. “Why Rawls is Not a Cosmopolitan Egalitarian.” Pp. 95-114, in Rawls’s Law of Peoples: A Realistic Utopia, edited by Rex Martin and David Reidy. Malden, MA: Blackwell.