اسلام و دنیای معاصر

اسلام و دنیای معاصر

سفر به مشهد مقدس: بازنمایی حرم مطهر امام رضا (ع) و زائران او در سفرنامه آرمینیوس وامبری

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه زبان‌های خارجی، دانشکده علوم انسانی و تربیت بدنی، دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس، ایران
چکیده
حرم مطاهر امام رضا(ع) با زیبایی مسحورکننده اش و با معماری پرنقش و نگارش باعث به وجود آمدن  شور وشوق در مسافرانی از اعصار، ادیان و ملل مختلف گردیده است و این شور واشتیاق از برای تماشا و تجربه ی دنیای ملکوتی این مکان مقدس می باشد. آرمینیوس وامبری، مستشرق اهل مجارستان، یکی از این مسافران است که در قرن نوردهم میلادی از حرم مطهر دیدن می کند و مشاهدات خود را درسفرنامه خود با عنوان آرمینیوس وامبری، زندگی و ماجراجویی هایش به رشته تحریر در می آورد. آز انجا  که وامبری خود را به درویشی مسکین مبدل کرده بود، بر خلاف دیگر سفرنامه نویسان غربی در این دوره، این امکان را می یابد که از حرم مطهربازدید کند. افزون بر این، تسلط این سفرنامه نویس به زبان فارسی باعث شده او با زائران امام رضا (ع) به خوبی ارتباط برقرار کند و آرزوها و امیال آنها را ثبت نماید.  بنایراین سفرنامه او می تواند به عنوان یک سند تاریخی غیر رسمی تلقی گردد که اطلاعات با ارزشی را در مورد حرم مطهر، زائران، و ارادت آنها به امام رضا  (ع) در اختیار خوانندگان معاصرقرار دهد. مطالعه حاضر با بهره گیری از شیوه ی توصیفی-تحلیلی تلاش می کند تا نحوه بازنمایی امام رضا (َع)، حرم مبارک، زائران  و اعتتقادات و مناسک آنها را در این اثر مورد مطالعه قرار بدهد. از نقطه نظر وامبری، گنبد حرم امام رضا (ع) نماد صلح و امنیت است و ویژگی بارز حرم ایشان  وجود روح برابری اجتماعی  در آن است. بدین معنی که در این مکان دیگر خبری از نگاه طبقاتی-اجتماعی نیست. علاوه بر این، میهمان نوازی از زائران در حرم مبارک، نه تنها سفر نامه نویس را بسیار تحت تاثیر قرار می دهد بلکه تحسین او را  هم بر می انگیزد. از آنجا که سفرنامه نویس، مشاهده گری تیزبین است، نحوه ی شکر گزاری زائران مشتاق امام رضا (ع) را  بعد از دیدن حرم مطهر ازمسافت دور ثبت می کند که به روایت او رنگ و بوی قوم شناسانه می دهد. افزون بر این، نویسنده نشان می دهد چگونه عشق به امام رضا (ع) باعث می شود زائران  با آن امام همدردی و هم ذات پنداری کنند و  چگونه ارادت به ایشان باعث تشکیل اجتماع صمیمی بین آنها،  فارغ از نژاد و زبان و مذهب می شود. خوانش دقیق سفرنامه وامبری  حکایت از نگاه مثبت او به امام رضا (َع) دارد.  در واقع، نگاه مثبت  سفرنامه نویس به امام رضا  (ع) ثمره تجربه دست اول از حرم مطهر و ارتباط سازنده با زائران می باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Afsaruddin, Asma. 2023. “Egalitarianism in Islamic Thought and Praxis.” In Cambridge History of Socialism, Vol. 1, edited by Marcel Van Der Linden. Cambridge: Cambridge University Press.
Alder , Lory, and Richard Dalby. 1979. The Dervish of Windsor Castle. London: Bachman &Turner Ltd.
Beattie, Hugh. 1983. “Tombs and Footprints: Islamic Shrines and Pilgrimages in Modern Iran and Afghanistan.” M. Phil Theis: The University of London: School of Oriental and African Studies. Accessed Feb. 14, 2024. eprints.soas.ac.uk/28784/1/10672952.pdf.
Betteridge, Ann H. 1992. "Specialists in Miraculous Action: Some Shrine in Shiraz." In Sacred Journeys: The Anthropology of Pilgrimage, edited by Allan Morinis. Westport: Greenwood Press.
Bird, Christiane. 2001. Neither East nor West. New York: Washington Square Press.
Donaldson, Bess Allen. 1938. The Wild Rue: A Study of Muhammadan Magic and Folklore in Iran. London: Luzac & Co.
El-Aswas, El-Sayed. 2016. "Hospitality." In Encyclopedia of Islam and the Muslim world, edited by Richard C. Martic. San Francisco: Gale Cengage Learning.
Elliot, Jason. 2007. Mirrors of the Unseen: Journeys in Iran. London: Picador.
Ferrier, J.P. 1857. Caravan Journeys and Wanderings in Persia, Afghanistan, Turkistan, and Beloochistan. London: John Murray.
Glazebrook, Diana, and Mohammad Jalal Abbasi-Shavazi. 2007. "Being Neighbors to Imam Reza: Pilgrimage Practices and Return Intentions of Hazara Afghans Living in Mashhad, Iran." Iran Studies 40 (2).
Guattari, Felix. 1995. Chaosmosis, an Ethico-Asthetic Paradigm, translated by Paul Brains and Julian Pefanis. Bloomington: Indiana University Press.
Gulevich, Tanya. 2004. Understanding Islam and Muslim Traditions. Detroit: Omnigraphics.
Hakimi, Mohammed. 2019. Imam Reza and Human Dignity. Mashhad: Astant-e Ghods-e Razavi [In Persian].
Koze, Ali. 2015. "Popular Religiosity: A Psycho-Sociological Study of Visiting Shrines in Turkey." In Psychology of Religion in Turkey, edited by Zuhâl Ağilkaya-Şahin, Heinz Streib, Ali Ayten and Ralph Hood. Leiden & Boston: Brill.
Kruczkowska, Joanna. (2023). “Footsteps Travel in Iceland: Armitage, MacNeice, Auden.” In Studies in Travel Writing 26 (2).
Maillart, Ella. 1947. The Cruel Way: From Switzerland to Afghanistan in a Ford, 1939. Chicago: The University of Chicago Press.
Morinis, Alan. 1992. "Introduction: The Territory of Anthropology of Pilgrimage." In Sacred Journeys: The Anthropology of Pilgrimage, edited by Allan Morinis. Westport, Connecticut, London: Greenwood Press.
Schwarzenbach, Annemarie. 2011. All the Roads Are Open: An Afghan Journey: 1939-1940, translated by Isabel Fargo Cole. Basel: Seagull Books.
Siddiqui, Mona. 2015. Hospitality and Islam: Welcoming in God's Name. New Haven and London: Yale University Press.
Takim, Liyakat. 2004. "Charismatic Appeal or Communitas? Visitation to the Shrines of the Imams." Journal of Ritual Studies 18 (2).
Thorton, Christopher. 2019. “From the Desk of Christopher Thornton: The Real Iran.” Accessed Jan. 13, 2024. https://unpblog.com/2019/11/12/from-the-desk-of-christopher-thornton-the-real-iran/.
Vambery, Arminius. 1884. Arminius Vambery: His Life and Adventure. London: T. Fisher Unwin.
Worrall, Jill. 2011. Two Wings of Nightingale. Auckland: Exisle Publishing Limited.