اسلام و دنیای معاصر

اسلام و دنیای معاصر

موجه بودن باور متداول به خداوند بر اساس معرفت‌شناسیِ مبتنی بر شنیده‌های اطمینان‌یافته

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
استاد بازنشسته گروه فلسفه دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
چکیده
چالش‌های معرفت‌شناسانۀ بسیاری حول توجیه باور به خداوند در سه قرن گذشته وجود داشته است، به گونه‌ای که برخی همچون پلنتینگا صرف تضمین را به جای توجیهِ استدلالی در این زمینه مطرح کردند و باور به وجود خداوند را باوری پایه نشان دادند. اما میلیون‌ها انسان، بدون توجه به این چالش‌ها، باور به وجود خداوند را بدون آن که ایمان‌گرا باشند برای خودشان موجه می‌دانند. این توجیه از کجا ناشی می‌شود؟ آیا توجیه آنها از لحاظ معرفت‌شناختی قابل تبیین است؟ در این مقاله در نظر است ضمن تبیین جریان‌های جدید معرفت‌شناسی اجتماعی و «گواهی»، اهمیت معرفت‌شناسی مبتنی بر شنیده‌های اطمینان یافته نشان داده شود، سپس استدلال گردد که شنیده‌های اطمینان یافتۀ ما درباره وجود خداوند و صفات او، که به پیامبران منتهی می‌شود و آن نیز به اقرار خداوند و تبیین او از خودش مبتنی است، می‌تواند بهترین توجیه برای باورهای ما باشد. در نهایت به این سؤال پاسخ داده شود که چگونه گواهی خداوند بر وجود و صفاتش که از طریق پیامبران به ما رسیده است می‌تواند یکی از بهترین توجیه‌های معرفتی برای باور به وجود و صفات خداوند باشد؟ و این نوع معرفت‌شناسی دینی چه مزایایی نسبت به قرینه‌گرایی یا صورت‌های گوناگون برهان‌آوری بر وجود خداوند و صفات او می‌تواند داشته باشد؟
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Burge, Tyler. 1993. “Content Preservation.” Philosophical Review, 102(4): 457-488.
Coady, C. A. J. 1992. Testimony: A Philosophical Study. Oxford: Clarendon Press.
Foley, Richard. 1994. “Egoism in Epistemology.” In Socializing Epistemology: The Social Dimensions of Knowledge, edited by Frederick F. Schmitt, 53-73. Lanham: Rowman and Littlefield Publishers.
Fricker, Elizabeth. 1994. “Against Gullibility.” In Knowing from Words, edited by Bimal Krishna Matilal and Arindam Chakrabarti, 125-161. Dordrecht: Springer Netherlands.
Goldman, Alvin, and Cailin O’Connor. 2021. “Social Epistemology.” In The Stanford Encyclopedia of Philosophy, edited by Edward N. Zalta, Spring 2021 edition. https://plato.stanford.edu/archives/spr2021/entries/epistemology-social/.
Lackey, Jennifer. 2008. Learning from Words: Testimony as a Source of Knowledge. Oxford: Oxford University Press.
Moser, Paul, Trout, and Mulder. 2006. Darāmadī Mużūʿī bar Maʿrifat Shināsi-yi Muʿāṣir (An Introduction to the Contemporary Epistemology). Translated by Rahmatollah Rezaei. Qom: Imam Khomeini Education and Research Institute. (In Persian)
Peykani, Jalal, and Meysam Sadeghpour. 2020. “Social Epistemology and the Objectivity of Science.” Epistemological Research, 9(2): 45-69. (In Persian)
Van Cleve, James. 2006. “Reid on the Credit of Human Testimony.” In The Epistemology of Testimony, edited by Jennifer Lackey and Ernest Sosa, 50-70. Oxford: Oxford University Press.