اسلام و دنیای معاصر

اسلام و دنیای معاصر

تأملاتی پیرامون کتاب تهافت الفلاسفة اثر ابوحامد محمد غزالی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استاد دانشکده الهیات، دانشگاه نجم الدین اربکان، قونیه، ترکیه
2 استاد دانشکده ادبیات، دانشگاه آکدنیز، آنتالیا، ترکیه
چکیده
این مقاله نسخه‌ای بسط‌یافته از مقدمه تصحیح انتقادی جدید تهافت الفلاسفة و ترجمه ترکی آن است، که به بررسی مجدد این کتاب فراتر از کارکرد آن صرفاً به عنوان نقدی بر اندیشه فلسفی می‌پردازد. مطالعه حاضر با قرار دادن اثر غزالی در بستر گسترده‌تر مواجهات فکری میان سنت‌های درونی جهان اسلام و ایده‌های فلسفی بیگانه، بر ماهیت چندلایه کاوش‌های عقلانی او تاکید می‌ورزد. این مقاله با تمرکز بر نقدهای غزالی نسبت به فارابی و ابن‌سینا و تحلیل راهبردهای‌های جدلی پیچیده او، نقاط قوت و همچنین ناسازگاری‌های استدلال‌های وی را آشکار می‌سازد. برای نمونه، هرچند غزالی پیروان فلسفه یونانی در جهان اسلام را به رها کردن باورهای اصیل اسلامی متهم می‌کند، اتکای وی بر ابزارها و اصطلاحات فلسفی نشان از آشنایی عمیق او با همان نظامی دارد که قصد تخریب آن را داشت. علاوه بر این، بخشی از مقاله به بررسی تأثیر ماندگار تهافت الفلاسفة بر تاریخ اندیشه اسلامی اختصاص داده شده است. با تحلیل واکنش‌های متنوع به نقدهای غزالی -چنان‌که در آثار ابن‌رشد، فخر رازی و سهروردی دیده می‌شود- مشخص می‌گردد که چگونه این اثر به تأمل فلسفی، پالایش روش‌شناختی و شکل‌گیری چارچوب‌های فکری جدید در اندیشه اسلامی کمک کرده است. همه اینها حاکی از آن است که میراث غزالی را نباید صرفاً در نقد سنت فلسفی جستجو کرد، بلکه عمده میراث او نهفته در تأثیر عمیقی است که بر مسیر اندیشه پس از خود به جای گذاشته است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Ghazālī, Abū Ḥāmid. 2000. Tahāfut al-Falāsifa: The Incoherence of the Philosophers, A Parallel English-Arabic Text. Edited by Michael E. Marmara. Brigham Young University Press. (In Arabic & English)
Ghazālī, Abū Ḥāmid. Forthcoming. Tahāfut al-Falāsifa: Filozofların Tutarsızlığı. Edited and translated by Tahir Uluç. Endülüs Publishing. (In Arabic & Turkish)
Ibn Rushd, Abū al-Walīd. 1997. Faṣl al-Maqāl fī Taqrīr Mā Bayn al-Sharī’a wa-l-Ḥikma Min al-Ittiṣāl. Markaz Dirāsāt al-Waḥda al-‘Arabiyya. (In Arabic)
Rāzī, Fakhr al-Dīn. N.d. Miftāḥ al-Ghayb: Sharḥ al-Ishārāt wa al-Tanbīhāt. N.p. (In Arabic)
Suhrawardī, Shihābaddīn. 1996a. al-Mashāri‘ wa-l-Muṭāraḥāt. In Majmū‘āt-i Muṣannafāt-i Shaykh-i Ishrāq. Edited by Henry Corbin, Seyyed Hossein Nasr, and Najafqulī Ḥabībī, vol. 1. Tehran: Mu’assisih-yi Muṭāli‘āt va Taḥqīqāt-i Farhangī. (In Arabic)
Suhrawardī, Shihābaddīn. 1996c. Ḥikmat al-Ishrāq. In Majmū‘āt-i Muṣannafāt-i Shaykh-i Ishrāq. Edited by Henry Corbin, Seyyed Hossein Nasr, and Najafqulī Ḥabībī, vol. 2. Tehran: Mu’assisih-yi Muṭāli‘āt va Taḥqīqāt-i Farhangī. (In Arabic)
Suhrawardī, Shihābaddīn. 1996b. Kitāb al-Talwīḥāt al-Lawḥiyya wa-l-‘Arshiyya. In Majmū‘āt-i Muṣannafāt-i Shaykh-i Ishrāq. Edited by Henry Corbin, Seyyed Hossein Nasr, and Najafqulī Ḥabībī, vol. 1. Tehran: Mu’assisih-yi Muṭāli‘āt va Taḥqīqāt-i Farhangī. (In Arabic)
Toktaş, Fatih. 2013. İslam Düşüncesinde Felsefe Eleştirileri (Critiques of Philosophy in Islamic Intellectual History). Istanbul: Klasik Yayınları. (In Turkish)