اسلام و دنیای معاصر

اسلام و دنیای معاصر

ظرفیت نهاد وقف در تحقق ابعاد معناگرایانه عدالت اقتصادی و زمینه‌های افزایش آن

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه معارف اهل بیت (ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
چکیده
نهاد وقف از گذشته تا کنون کارکردهای متنوع مذهبی، اجتماعی، اقتصادی و غیره داشته است. در زمینه اقتصادی، کمک‌های اوقاف به اقشار محروم در قالب پرداخت‌های انتقالی، اطعام، تأسیس درمانگاه‌ها و مانند آن به بهبود عدالت اجتماعی یاری رسانده است. این مقاله در تلاش است یک تحلیل عمیق‌تر از ظرفیت نهاد وقف در تحقق عدالت معناگرایانه اقتصادی ارائه دهد. برای این منظور، ابتدا شش جنبه این نوع عدالت شرح داده می‌شود که عبارت‌اند از مدیریت در تخصیص منابع، عدالت در توزیع ثروت‌های طبیعی (یکی از وجوه عدالت در توزیع قبل از تولید)، عدالت در برخورداری از فرصت‌های اولیه، عدالت در توزیع درآمدها، عدالت در برآورده شدن نیازهای اساسی انسان، و عدالت بین‌نسلی. سپس ظرفیت بالقوه نهاد وقف در محقق کردن این ابعاد سنجیده خواهد شد. پژوهش حاضر نشان می‌دهد وقف یک ابزار عدالت‌گستر است و به جز در زمینه توزیع ثروت‌های طبیعی، که از شؤون حاکمیت است، سایر جنبه‌های عدالت را برآورده می‌کند. همچنین در صورتی که به لحاظ فقهی و حقوقی برای حل مشکلات آن، که چندان زیاد نیست، چاره‌اندیشی شود، این ظرفیت قابل افزایش است. به علاوه، ترکیب نهاد وقف با نهادها و ابزارهای مالی به ویژه در چارچوب اسلامی، مانند اعتبارات خرد، Securitization، وام قرض‌الحسنه و همچنین ابتکاراتی مانند وقف پول و وقف سهام، هم باعث عمومیت یافتن و توسعه نهاد وقف می‌شود و هم خدمات آن به موقوف علیهم را توسعه می‌دهد. این توسعه باعث افزایش کارایی ظرفیت این نهاد در توسعه و گسترش عدالت خواهد شد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Abduh Tabrizi, Hussein. 2005. “Financial Institution of Endowment Funds Worldwide and Its Islamic Principles of Activity in Iran.” Imam Sadiq University Research Journal 25. (In Persian)
Ahmad Mahdi, Mahmoud. 1999. “The Role of the Islamic Development Bank in the Productivity of Endowments.” Waqf Mirath-i Javidan 27. (In Persian)
Ahmed, Habib. 2002. “Financing Microenterprises: An Analytical Study of Islamic Microfinance Institutions.” Islamic Economic Studies 9 (2).
Ahmed, Habib. 2004. “Role of Zakah and Awqaf in Poverty Alleviation.” Occasional Paper No. 8, Islamic Development Bank, Jeddah, Saudi Arabia.
Dadgar, Yadollah, and Javad Saʿadatfar. 2007. “Feasibility Study of Cash Endowment.” Quarterly Journal of Economic Research 7(1).
Haʾeri Yazdi, Mohammad Hasan Haeri Yazdi. 1999. “The Impact of Endowment on Islamic Economics.” Mashkat Quarterly 62–65. (In Persian)
Hejazian, Mohsen. 1996. “The Culture of Endowment in Islam.” Mashkat Quarterly 50. (In Persian)
Kahf, Monzer. 1998. Financing the Development of Awqaf Property. Paper prepared for the Seminar on the Development of Awqaf, Kuala Lumpur, Malaysia, March 2-4, 1998.
Katouzian, Nasser. 1999. “The Evolution of the Endowment Institution and Its Future Prospects: A comparative-historical study.” Naqd va Nazar 21. (In Persian)
Malakoutifar, Valiʾollāh. 2007. “A Feasibility Study of Monetary Endowment based on Shiʿa Jurisprudence: Recommendations and Solutions.” In proceedings of the conference on endowment in the capital market. Qom: Mofid University Publishing Company. (In Persian)
Nourahmadi, Mahdi. 2004. “An Analysis of the Functionality of the Endowment Institution in Islamic Economics.” Andisha-yi Sadiq 11-12. (In Persian)
Piraste, Hossein, Mohammad Vaʿez, and Hojjatollah Abdolmaleki. 2008. “The Integration between Islamic Financial and Endowment Foundations: A Theoretical and Conceptual Development.” Prepared for the Dubai International Endowments’ Investments Conference.
Riyahi Samani, Nader. 1999. Endowment and the Legislation Transformations in the Subjects. Shiraz: Navid-e Shiraz Publications. (In Persian)
Saʿadatfar, Javad. 2007. “A Jurisprudential Feasibility Study of Monetary Endowment: Recommendations and Solutions.” In proceedings of the conference on endowment in the capital market. Qom: Mofid University Publishing Company. (In Persian)
Ṣadr, Sayyed Muḥammad Bāqir (Seyyed Mohammad Baqir Sadr). 1981. Our Economics, vol. 2. Translated by Espehbodi. Tehran: Islamic Publications. (In Persian)
Salehabadi, Ali, and Mohammad Sadegh Dabiri. 2007. “Endowment of Company Shares from an Islamic Perspective.” In proceedings of the conference on endowment in the capital market. Qom: Mofid University Publishing Company. (In Persian)
Salimifar, Mostafa. 1991. A Study of Endowment and Its Socio-economic Impacts. Mashhad: Astan-i Qods-i Razavi Research Foundation. (In Persian)
Vaʿez, Mohammad, and Vahid Moghadam. 2008. “Justice and Its Meaningful Manifestations in Macro-economic Schools.” Unpublished. (In Persian)