اسلام و دنیای معاصر

اسلام و دنیای معاصر

فقه شیعه و پویایی زمینه‌ها: مطالعه‌ای در انعطاف‌پذیری فقهی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه مطالعات اسلامی به زبان انگلیسی، جامعة المصطفی العالمیه، قم، ایران.
چکیده
قابلیت تطبیق با مقتضیات زمان و مکان، ویژگی منحصر به فردی است که فقه شیعه را از بسیاری از قانون گذاری‌های عرفی و دیگر مکاتب فقهی متمایز می‌سازد و همین امر سبب پویایی فقه در عین جاودانگی آن است. مقاله حاضر با ساختاری پژوهشی در صدد واکاوی نقش مقتضیات زمان و مکان در پویایی فقه شیعه می‌باشد. ابتدا ضرورت انطباق فقه با اصل مقتضیات زمان و مکان بررسی می‌شود و پس از آن تأمّلی در چیستی مفهوم نقش زمان و مکان در فقه انجام می‌گیرد. کارکردشناسی مقولۀ زمان و مکان در فقه کمک می‌کند تا محل بحث بهتر تبیین شود. سپس تأثیر پویایی فقه بر ارتقای سبک زندگی مورد بررسی قرار خواهد گرفت. بعد از آن، شاخصه‌ها و مولفه‌های کلیدی در پویایی فقه مطرح و تبیین می‌شوند که عبارتند از: اجتهاد پویا، لزوم بهره‌گیری از احکام ثانویه در کنار احکام اولیه، احکام الزامى و غیرالزامى، حکم حکومتی، عرف به عنوان مولفۀ کلیدی در پویایی فقه، تزاحم.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

The Holly Qurʾan.
Ali-Karamali, Shaista P., and Fiona Dunne. 1994. “The Ijtihād Controversy.” Arab Law Quarterly 9 (3): 238–57.
Feyz, Ali Reza. 2002. Characteristics of Dynamic Ijtihād. Tehran: Markaz-i ʿUlūm-i Islāmī. [In Persian]
Ghannoushi, Rashid. 1993. Public Liberties in the Islamic State. Beirut: Markaz al-Dirāsāt al-Waḥda al-ʿArabiyya. [In Arabic]
Gorji, Abolghasem. 1990. Legal Essays. Tehran: Intishārāt-i Dānishgāh-i Tehrān. [In Persian]
Haʾiri, Murtaza. 2003. Mabānī al-Aḥkām fī Uṣūl Sharāʾiʿ al-Islām. Qom: n.p. [In Arabic]
Hakim, Muhsin. 1987. Ḥaqāʾiq al-Uṣūl. Qom: n.p. [In Arabic]
Ḥillī, Jaʿfar ibn Ḥasan. 1988. Sharāʾiʿ al-Islām fī Masāʾil al-Ḥalāl wa-al-Ḥarām. Qom: Amīr. [In Arabic]
Ibn al-Qaysarānī, Muḥammad ibn Ṭāhir. 2003. Kitāb al-Samāʿ. Cairo: Wizārat al-Awqāf. [In Arabic]
Ibn Bābawayh, Muḥammad ibn ʿAlī. 1966. ʿIlal al-Sharāʾiʿ. Tehran: Intishārāt-i Dāwarī. [In Arabic]
Ibn Idrīs al-Ḥillī, Muḥammad ibn Aḥmad. 2007. al-Sarāʾir al-Ḥāwī li-Taḥrīr al-Fatāwā. Qom: Intishārāt-i Nashr-i Islāmī. [In Arabic]
Kalantari, ʿAli Akbar. 1999. Secondary Rulings in Islamic Legislation. Qom: Daftar-i Tablīghāt-i Islāmī. [In Persian]
Khomeini, Ruhollah. n.d. al-Bayʿ. Tehran: Muʾassisah-yi Tanẓīm wa-Nashr-i Āthār-i Ruhollah Khomeini. [In Arabic]
Khomeini, Ruhollah. 1999. Ṣaḥīfe-yi Nūr. Tehran: Sāzmān-i Asnād-i Farhangī-yi Jomhūrī-yi Islāmī. [In Persian]
Khomeini, Ruhollah. 2000. Taḥrīr al-Wasīla. Qom: Dār al-ʿIlm. [In Arabic]
Kulaynī, Muḥammad ibn Yaʿqūb. 1987. Uṣūl al-Kāfī. Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmiyya. [In Arabic]
Levy, R. n.d. “ʿUrf.” In Encyclopaedia of Islam, 1st ed. Online. Brill. https://referenceworks.brill.com/display/entries/EI1O/SIM-5895.xml.
Majlisī, Muḥammad Bāqir. 1983. Biḥār al-Anwār. Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmiyya. [In Arabic]
Meshkini Ardabili, ʿAli. 1995. Iṣṭilāḥāt al-Uṣūl wa-Muʿẓam Abḥāthihā. Qom: n.p. [In Arabic]
Mufīd, Muḥammad ibn Nuʿmān. 1992. al-Muqniʿa. Qom: The World Congress on the Millennium of Shaykh al-Mufīd. [In Arabic]
Mughnīyya, Muḥammad Jawād. 1982. al-Fiqh ʿalā al-Madhāhib al-Khamsa. Beirut: n.p. [In Arabic]
Motahhari, Morteza. 1990. The Legal System of Women in Islam. Tehran: Intishārāt-i Ṣadrā. [In Persian]
Motahhari, Morteza. 1991. Islam and the Requirements of Time and Place. Tehran: Intishārāt-i Ṣadrā. [In Persian]
Opwis, Felicitas. 2010. Maṣlaḥa and the Purpose of the Law. Leiden: Brill. E-book ISBN 9789004185692.
Raysuni, Ahmad. 1992. The Theory of Maqāṣid according to al-Imām al-Shāṭibī. Riyadh: al-Dār al-ʿĀlamiyya li-l-Kitāb al-Islāmī. [In Arabic]
Sadr, Muhammad Baqir. 1989. Durūs fī ʿIlm al-Uṣūl. Beirut: Dār al-Taʿāruf li-l-Maṭbūʿāt. [In Arabic]
Sadr, Muhammad Baqir. 1997. Iqtiṣādunā. Beirut: Maktab al-Aʿlām al-Islāmī. [In Arabic]