اسلام و دنیای معاصر

اسلام و دنیای معاصر

اپیدمی تنهایی و الهیات اسلامی «اُنس»: بازسازی هویت جمعی در جوامع اتمیزه شده

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
هیأت علمی گروه الهیات، رشته علوم قرآن و حدیث پیام نور لرستان
10.22034/icwj.2026.578492.1047
چکیده
جوامع مدرن با وجود توسعه ارتباطات دیجیتال، گرفتار بحرانِ وجودیِ «اپیدمی تنهایی» و اتمیزاسیون اجتماعی شده‌اند. در حالی که جامعه‌شناسی و روان‌شناسی سکولار غالباً این بحران را از طریق مدیریت سرمایه اجتماعی یا مداخلات بالینی بررسی می‌کنند، پژوهش حاضر با هدف ارائه یک جایگزین بنیادین، به تبیین مفهوم اسلامی «اُنس» می‌پردازد. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد پدیدارشناسانه، ضمن نقد ساختارگرایانه «مدرنیته سیال» و «پارادوکس اتصال»، متون اصیل کلامی و روایی را واکاوی می‌کند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در هستی‌شناسی اسلامی، انسان موجودی ذاتاً پیوندجو است و پارادایم «اُنس» در دو لایهِ به‌هم‌پیوسته عمل می‌کند: لایه عمودی (اُنس با حق به مثابه لنگرگاه عاطفی) و لایه افقی (اخوت، تکافل اجتماعی و فیزیکالیته مناسک). اسلام با نفی عواملِ بیگانه‌ساز (مانند سوءظن و غیبت) و تأکید بر «حضورِ بدن‌مند» در برابر سطحی‌سازی فضای سایبر، خلأ وجودی انسان را پر می‌کند. در نتیجه، الهیاتِ اُنس با ارائه مدل‌های عملیاتی نظیر احیای کارکرد مسجد به عنوان «فضای سوم»، اخلاق همسایگی و روان‌درمانی معنوی، نوعی «امنیت هستی‌شناختی» پایدار خلق می‌کند که فراتر از راهکارهای تقلیل‌گرایانه، هویت جمعی را در محیط‌های شهری معاصر بازسازی می‌نماید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات